dinsdag 27 september 2016

wolken 2058-2061



wolkenfragmenten uit Guy de Maupassant, Op een lenteavond

2058
Toen ik mijn ogen weer opende, was de maan onder, de hemel vol wolken. (66)

2059
Een koude wind veegde de wolken weg en achter hen, hoger, twinkelden talloze sterren. (75)

2060
Al enige tijd had vorst de grond verhard en maandag tegen een uur of drie voerden grote zwarte wolken sneeuw uit het noorden aan, die ononderbroken de hele avond en de hele nacht viel. (94)

2061
Een grauw licht sijpelde door de grote donkere en zware wolken die het witte land nog stralender maakten, waar nu eens een rij grote bomen verscheen, bedekt met ijzel, dan weer een huisje met een muts van sneeuw. (96)

de herfst van 2016 – 6


Gisteren mocht ik nog maar eens ondervinden tot welke heftige en, ja, onzindelijke discussies op Facebook een meningsverschil aanleiding kan geven. Naar aanleiding van een opmerking over de penistekening in Sint-Gillis, of die nu al dan niet moet worden verwijderd, verboden, gedoogd, toegestaan of toegejuicht, wordt algauw het grof geschut bovengehaald. Ik verdedig een vrij gematigd standpunt – ingrepen in de openbare ruimte kunnen het best met democratisch georganiseerde consensus worden geregeld – en krijg meteen een hele lading verwijten over me heen. Ik ben preuts en een moraalridder, en de verwijzingen naar de Middeleeuwen en de Inquisitie zijn niet uit de lucht. Zelfs de Wet van Godwin laat zich gelden want er wordt naar de nazi's verwezen. Mijn bedenking bij de penistekening zou een gelijkenis vertonen met de nationaalsocialistische behandeling die de zogenaamde 'Entartete Kunst' te beurt viel.

Ik kijk daar toch een beetje van op. Het enige wat ik heb willen zeggen, is dat kunst in de openbare ruimte niet zomaar moet kunnen, en al zeker niet als zij wederrechtelijk op een privé-eigendom wordt aangebracht. Niets minder maar ook zeker niets méér dan dat. Ik vind het dan toch enigszins teleurstellend te moeten vaststellen dat meteen allerlei dingen die ik niet heb gezegd door elkaar worden gehaspeld. En dat is het wat ik bedoel als ik de discussie 'onzindelijk' noem. Want wat gebeurt er? Er worden hier vooronderstellingen op een hoop gegooid. Of vooroordelen, dat zou ook kunnen.

Een ervan is dat ik aanstoot zou nemen aan het onderwerp van de afbeelding: een penis ofte het mannelijke geslachtsorgaan. Zelfs de Griekse beeldhouwkunst wordt in stelling gebracht: moeten we die lullen dan afhakken, of er opnieuw vijgenbladeren voor hangen, zoals in andere tijden gebeurde? In welke context die Griekse beelden van blote mensen tot stand kwamen en waarom ze in de publieke ruimte werden opgesteld, daar wordt even niet aan gedacht. Neen, want het oordeel dat ik een preutse moraalridder ben, primeert en is dus een vooroordeel.

Een andere vooronderstelling is dat ik de vrijheid van de kunstenaars wil beknotten. Ik koester echter wat dat betreft niet de minste ambitie – met dien verstande dat ik wel degelijk vind dat de vrijheid van kunstenaars absoluut is. Maar er lijkt een verwarring te bestaan tussen de begrippen artistieke vrijheid en de toepassing daarvan in de openbare ruimte. Een kunstenaar mag voor mijn part tekenen of schrijven of vormgeven wat hij/zij maar wil, uiteraard, maar in de openbare ruimte lijkt niet alles mij toelaatbaar. Sommige zaken raken taboes of grenzen. Elke samenleving heeft daar afspraken over. Nu kan kunst inderdaad aan die grenzen morrelen en ze misschien zelfs verleggen. Maar kunst die deze grenzen overschrijdt, daar bestaat een woord voor: blasfemie of pornografie. Misschien zijn wij de eerste samenleving zónder grenzen – dat zou dan een antropologisch unicum zijn. Misschien zegt dat wel iets over onze beschaving.

Bovendien wil ik waarschuwen voor het precedent. Als je die lul in Sint-Gillis toelaat, dan komt er straks gegarandeerd een ‘kunstenaar’ die iets doet met kruisen of Mohammeds of Boeddha's of hakenkruisen, en voor je het weet is het hek van de dam en hoe houd je dat nog tegen als je Sint-Gillis hebt toegestaan.

Nog een vooronderstelling die de discussie kruidde, is dat ik mijn mening zou baseren op een smaakoordeel. Maar daar heb ik het absoluut niet over. Wat is kunst? Die vraag leidt tot soms interessante maar meestal steriele discussies. Dat onderscheid is te vaag om op basis daarvan het maatschappelijk verkeer te regelen. Ja, Banksy heeft, zonder dat daarom werd gevraagd, mooie graffiti gemaakt, en je kunt op basis van dat esthetisch argument de eigenaar van het gebouw proberen te overtuigen om de tekening te laten staan. Maar als die eigenaar vindt dat de tekening weg moet, dan moet hij weg. Punt aan de lijn.

Al deze zaken, waarover ik het dus niet had, worden in de discussie betrokken. Maar datgene waarover ik het wél had – dat kunst in de openbare ruimte niet zomaar kan – wordt niet besproken. Geen argumenten tegen, en nauwelijks voor. Of toch, één iemand stelt dat het beschilderen van privé-eigendom (zichtbaar in de openbare ruimte) toch ook niet zomaar kan zonder de instemming van de eigenaar. En er is nog iemand anders die vraagt: 'Moet kunst geschikt zijn voor iets, iemand of voor een locatie?' Waarop ik antwoord: 'Ja.'

En wel hierom. Als je het hebt over kunst in de openbare ruimte, dan lijkt het mij niet meer dan normaal dat je de relatie tussen beide – kunst en openbare ruimte – in acht neemt. Kunst in de openbare ruimte moet bijvoorbeeld iets zeggen over die openbare ruimte. Wat zegt nu die lul in Sint-Gillis? Die lul in Sint-Gillis zegt aan alle omstaanders niet enkel: ‘Dit is een mannelijk geslachtsdeel in rust’, maar vooral: ‘Dit is een openbare ruimte waarin zo’n afbeelding kan.’ Welnu, de eerste boodschap zal ik niet betwisten, maar door de tweede voel ik mij niet aangesproken. En nochtans maak ik deel uit van die openbare ruimte. Misschien moet ik mijn mening herzien, maar voorlopig ben ik daartoe niet bereid. Deze tekening overtuigt mij alvast niet om die stap wél te zetten. Integendeel.

Het gaat niet om een relatie waarin voor het ene, de kunst, zomaar alles kan, zonder dat het andere, de openbare ruimte, zeg maar het publieke debat dat daarin wordt gevoerd, daarover een zeg kan hebben. Daar hebben we democratische spelregels voor. Concreet: het schepencollege beslist. Maar sommige deelnemers aan de discussie huldigen een soort anarchisme: ‘Kunst moet provoceren, anders is het geen kunst.’ Ik deel die mening niet. Ik noem dat salonanarchisme. Want wie provoceert, erkent meteen dat er grenzen zijn die eventueel kunnen verlegd worden. Hij, of zij, provoceert altijd in een context. En die context is maatschappelijk bepaald. Als álles mogelijk is, kun je niets meer zeggen. En kun je ook niet meer provoceren. Dat is ten andere waar de hedendaagse (installatie- of conceptuele) kunst is terechtgekomen. Dan krijgt je dit soort houding: ‘Zie jij die reuzenpenis daar? Ach, wat leuk, maar tegelijk: so what?

Rekening houden met de omgeving is ten andere ook wat je op het internet doet. Je plaatst teksten, foto’s, links – maar liefst toch niet om het even wat. Je houdt rekening met wie het te zien krijgt. Je doet je uiterste best om mensen niet te kwetsen, om in discussies genuanceerd en beredeneerd te zijn, om niet in de val van de polarisatie te trappen. En zeker om niet het niveau van de discussie tot dat van een ordinaire scheldpartij te verlagen.

4464

Omgeving Egem-Wijnendale - 160729

maandag 26 september 2016

de herfst van 2016 – 5



Gisteren postte Stefaan Verdonckt, een van mijn FB-contacten, een oproep om een petitie te tekenen: ‘Sauvez le penis / Red de penis’. De petitie wil de beslissing van het schepencollege van het Brusselse Sint-Gillis om een ongevraagd tot stand gekomen grote muurschildering te verwijderen aanvechten. Omdat het ‘kunst’ is. De schildering stelt een penis voor, in rust welteverstaan, maar dat doet er eigenlijk niet toe. De toelichting bij de petitie gaat als volgt: ‘Het schepencollege van Sint-Gillis heeft beslist: de grote muurschildering met penis aan de Bareel van Sint-Gillis wordt binnen de drie weken verwijderd wegens te choquerend. Omdat iedere vorm van creativiteit in onze stad belangrijk is, willen wij ijveren voor het aanblijven van de Penis. Dit als tegengewicht aan de voorgekauwde “toeristische street art” die we als Brusselaar sowieso al opgedrongen krijgen.’ (sic)


Ik reageer op het verzoek van mijn FB-contact en krijg vervolgens een hele discussie over me heen, waarin de Middeleeuwen, de Inquisitie en de nazi’s niet onvermeld blijven:


Pascal Cornet Is dit 'kunst'? Is dit op bestelling aangebracht? Is dit voorgelegd aan een democratisch gemachtigde jury? Ik ga die petitie in elk geval niet ondertekenen.

Denis Bouwen Het is redelijk smakeloos, anderen mogen het "redden" :)

Stefaan Verdonckt Natuurlijk is dit smakeloos en natuurlijk is dit kunst en natuurlijk is dit provocerend. Net omdat het provoceert is het goede kunst.

Ingrid Buys pascal :doe niet zo zwaarwichtig….het is maar een penis, alle mannen hebben dat (is dat dan smakeloos? ) en degene die dat daar geschilderd of getekend heeft zal dat niet gemakkelijk gehad hebben daar op die hoogte…. vrijheid van uitdrukking is belangrijk…en alle vormen van vrijheid worden tegenwoordig bestraft of afgeschaft…. foei!!!

Stefaan Verdonckt En we gaan toch niet vooraf overleggen over wat kunst mag zijn? Dat is middeleeuwen...

Ingrid Buys inderdaad en de inquisitie is weer goed in gang Stefaan Verdonckt

Denis Bouwen Wie dit kunst vindt, mag dat vinden hoor. Net zoals anderen het maar niks vinden. Met inquisitie heeft dat niets te maken

Stefaan Verdonckt Kunst, Denis, gaat niet over iets mooi of lelijk vinden. Of smaakvol of niet.

Denis Bouwen Ook daarover zullen meningen zeker uiteenlopen :)

Stefaan Verdonckt Dit is een perfect schot in de roos om juist die vrijheid die aan kunst eigen moet zijn te verdedigen van die kunstenaars in Sint Gillis. En juist daarom is het kunst.

Denis Bouwen Men kan niet "inquisitie" roepen en dan verwachten dat iedereen dit kunst vindt. Wat dat is dan ook een vorm van inquisitie :)

Ingrid Buys ik roep dat niet :inquisitie/ dit gaat alleen over een middeleeuwse mentaliteit van vooraf overleggen wat kunst is zoals Stefaan het zei…ik moet altijd maar 1 woord zeggen en ze zijn vertrokken

Stefaan Verdonckt Toen Picasso of Van Gogh de eerste keer exposeerden riep men ook "smakeloos!" of "dit is geen kunst!".

Denis Bouwen Die Gedanken sind frei :)

Stefaan Verdonckt En de nazi's hadden ook een lijst van Entartete kunst.

Ingrid Buys de nazi's waren zot van kunst …om de macht en het geld pikten ze vanalles ….

Denis Bouwen Dus al wie dit maar niks vindt, is een nazi of wat. Komaan zeg :)

Stefaan Verdonckt Heeft iemand dat gezegd, Denis? Nee, niemand heeft dat gezegd.

Stefaan Verdonckt Of iets kunst is hangt niet van smaak af. Punt.

Denis Bouwen Sleur er dan de nazi's niet bij hé, idem voor inquisitie, jongens toch

Stefaan Verdonckt Het gaat over of de goegemeente vooraf dient te beslissen of een kunstwerk aanvaardbaar is. Niet dus.

Denis Bouwen Hang het in jullie keuken of in jullie wc, nog beter :)

Pascal Cornet Inquisitie? Nou moe. Zeg dan dat woord niet, hé, Ingrid, als je het niet meent. Het gaat mij niet om wat het kunstwerk voorstelt of hoe het is voorgesteld. Het gaat mij niet eens om of het nu kunst is of niet. Dit is openbare ruimte – en bovendien behoort die zijgevel aan iemand toe, die zal ook wel zijn zeg hebben. Je kunt niet zomaar elke 'ingreep' in de openbare ruimte toelaten. Het schepencollege beslist, lees ik. Welnu, dat college is door de kiezer gemandateerd. Drie weken om nog van die muurschildering te genieten lijkt me zelfs nog een mooie toegeving. En al dat gelul, excusez le mot, over de 'vrijheid' van de kunst, neen, daar doe ik niet aan mee. Kunst is altijd ook een sociaal en maatschappelijk fenomeen. Vrijheid, ook die van de kunstenaar, eindigt waar die van anderen begint. En als ik in die straat zou wonen, zou ik graag over de vrijheid beschikken om niet tegen dat ding te moeten aankijken. – En ja, je zegt het zelf, Stefaan Verdonckt: exposeren! Dat is nog wat anders dan wat hier het geval is. (Lap, daar zijn de nazi's ook al.)

Ingrid Buys een museum is ook een openbare ruimte

Pascal Cornet Ja, maar daar ga je niet zomaar ongevraagd een schilderij kunnen maken.

Stefaan Verdonckt Kunst in de openbare ruimte die de publieke opinie niet beroert is mislukt. En dat kan van dit werk absoluut niet gezegd worden.
Kunst moet niet aan smaak of normen beantwoorden. Dan is het behangpapier. Decoratie.

Pascal Cornet Als je met 'beroeren' provoceren bedoelt, dan kunnen we ook met hakenkruisen beginnen en met Mohammedcartoons op bushokjes. Waarom niet? In die betekenis opgevat vind ik niet dat kunst moet 'beroeren' en ben ik het niet met je eens dat kunst die niet beroert 'mislukt' is. Als je met 'beroeren' ontroeren bedoelt, dan kan ik je zeggen dat die slappe lul mij niet beroert, en dat ik ook niet op commando van één-twee-drie kan 'beroerd' worden. Ik heb het niet over 'smaak of normen', en ook niet over decoratie. Er zijn voorbeelden van op legale manier tot stand gekomen kunst in de openbare ruimte, die wel degelijk beroeren, zelfs in de beide betekenissen. Er zijn niet veel van die voorbeelden, maar ze zijn er. Ik denk aan het Holocaustmonument in Berlijn. Goede architectuur hoort daar eigenlijk ook bij. Maar de voorbeelden zijn schaars.

Peter Koch Speelt in dit hele verhaal de eigenaar van de muur of de bewoner van het huis een rol?

Pascal Cornet volgens Stefaan Verdonckt niet, denk ik

Stefaan Verdonckt Hij schijnt geen bezwaar te maken.

Pascal Cornet Moeilijk hoor, Stefaan. Als Wim Delvoye een drol op mijn stoep parkeert, of Daniel Spoerri een uitgeregende ontbijttafel, of als Jan Fabre mijn brievenbus volplakt met heps, dan mag ik dat niet opruimen omdat het kunst is? No way wat mij betreft. Meer nog, ik eis dat ze het zelf opruimen.

Marco Purini Helemaal niets met censuur te maken. Het gaat erom of deze vorm van kunst wel geschikt is voor deze locatie.

Jan De Zutter Moet kunst geschikt zijn voor iets, iemand of voor een locatie?

Pascal Cornet ja